تدریس تجارت ۲ شرکت های تجاری
به این روایت گوش بدهید
صدایی ساختهشده با هوش مصنوعی باربد
متن این پادکست
همراه با صدا بخوانیدشرکتهای تجاری، شرکتهایی هستند که به موجب قانون تجارت تشکیل میشوند، ادامه حیات میدهند و در صورت وجود شرایط قانونی، منحل میشوند. قواعد و تشریفات اداره آنها در قانون تجارت و لایحه اصلاح قانون تجارت پیشبینی شده است.
پس وقتی از شرکت تجاری صحبت میکنیم، منظورمان هر نوع همکاری ساده بین چند نفر نیست؛ بلکه درباره یک قالب حقوقی صحبت میکنیم که قانون برای تشکیل، اداره و انحلال آن مقررات مشخصی تعیین کرده است.
حالا یک سؤال مهم: آیا شرکت مدنی و شرکت تجاری یکی هستند؟
خیر. جزوه چهار تفاوت مهم بین این دو را بیان میکند.
تفاوت اول: شخصیت حقوقی
شرکت تجاری دارای شخصیت حقوقی مستقل از شرکاست؛ اما شرکت مدنی اصولاً چنین شخصیت حقوقی مستقلی ندارد.
یعنی چه؟
فرض کنید سه نفر یک شرکت تجاری تشکیل میدهند. بعد از تشکیل شرکت، خود شرکت میتواند مستقلاً صاحب حق و تکلیف باشد؛ مثلاً قرارداد ببندد، مالک مال شود و طرف دعوا قرار بگیرد.
اما در شرکت مدنی، موضوع مالکیت و روابط حقوقی اصولاً به خود شرکا و سهم آنها مربوط است.
مبنای این تفاوت در جزوه، ماده ۵۸۳ قانون تجارت و ماده ۷ قانون بخش تعاونی ذکر شده است.
تفاوت دوم: مشخصات تجاری
شرکت تجاری دارای اقامتگاه، نام و مشخصات تجاری مخصوص به خود است؛ از جمله شناسه و کد اقتصادی.
اما شرکت مدنی اصولاً این مشخصات تجاری را ندارد.
برای مثال، یک شرکت تجاری با نام مشخصی ثبت میشود و در فعالیتهای قانونی با همان مشخصات شناخته میشود.
تفاوت سوم: دارایی شرکت
در شرکت تجاری، دارایی شرکت از دارایی شرکا جداست. بعد از تشکیل شرکت، شرکا مالک مستقیم اموال شرکت نیستند.
مثلاً اگر یک شرکت تجاری صاحب یک ساختمان باشد، آن ساختمان متعلق به خود شرکت است، نه اینکه هر شریک بتواند مستقلاً بگوید بخشی از ساختمان ملک شخصی من است.
اما در شرکت مدنی، طبق توضیح جزوه، دارایی مستقلی به این شکل وجود ندارد و موضوعات مالی به شرکا مربوط است.
تفاوت چهارم: اداره و انحلال
در شرکت مدنی، تصمیمگیری درباره اداره و انحلال اصولاً به خواست شرکا وابسته است و تصمیمات با اراده توافقی همه شرکا انجام میشود.
اما در شرکتهای تجاری، قوانین و مقررات متفاوتی برای اداره و انحلال وجود دارد و در بسیاری از موارد، تصمیمگیری با اکثریتهای مقرر قانونی انجام میشود.
مکث و جمعبندی قسمت اول.
چهار تفاوت را به خاطر بسپارید:
یک: شخصیت حقوقی مستقل.
دو: داشتن مشخصات تجاری.
سه: استقلال دارایی شرکت.
چهار: تفاوت در قواعد اداره و انحلال.
اقسام شرکتهای تجاری و دستهبندی آنها
حالا که تفاوت شرکت تجاری و مدنی را فهمیدیم، برویم سراغ انواع شرکتهای تجاری.
طبق ماده ۲۰ قانون تجارت مصوب ۱۳۱۱، شرکتهای تجاری به هفت قسم تقسیم میشوند:
اول، شرکت سهامی.
دوم، شرکت با مسئولیت محدود.
سوم، شرکت تضامنی.
چهارم، شرکت نسبی.
پنجم، شرکت مختلط سهامی.
ششم، شرکت مختلط غیرسهامی.
هفتم، شرکت تعاونی تولید و مصرف.
بعدها با تصویب لایحه اصلاح قانون تجارت در سال ۱۳۴۷، شرکت سهامی عام به این مجموعه اضافه شد.
همچنین در سال ۱۳۸۷، با تصویب قانون اجرای سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی، شرکت تعاونی سهامی عام نیز وارد حقوق تجارت شد.
پس جزوه به این ترتیب از نه نوع شرکت نام میبرد.
حالا این شرکتها را از نظر میزان مسئولیت شرکا دستهبندی میکنیم.
در جزوه، شرکتها بر اساس مسئولیت شرکا به سه گروه اصلی تقسیم شدهاند:
گروه اول: شرکتهای اشخاص یا نامحدود
مانند شرکت تضامنی و نسبی.
گروه دوم: شرکتهای سرمایه
یعنی شرکتهایی که در آنها سرمایه اهمیت اصلی را دارد و مسئولیت شرکا معمولاً به میزان آورده آنها محدود است.
گروه سوم: شرکتهای مختلط
که خودشان به دو دسته مختلط سهامی و مختلط غیرسهامی تقسیم میشوند.
حالا تفاوت شرکتهای اشخاص و شرکتهای سرمایه را دقیقتر بررسی کنیم.
در شرکتهای اشخاص، شخصیت و اعتبار شرکا اهمیت زیادی دارد؛ یعنی اینکه چه افرادی با یکدیگر شریک شدهاند، در تشکیل و ادامه فعالیت شرکت مؤثر است.
اما در شرکتهای سرمایه، اصل بر اهمیت سرمایه است، نه شخصیت شرکا.
برای مثال، در یک شرکت سرمایهمحور، ممکن است شخصی سهام خود را به فرد دیگری منتقل کند، بدون اینکه شخصیت او مانند شرکتهای اشخاص اهمیت اساسی داشته باشد.
جزوه پنج تفاوت مهم میان این دو گروه بیان میکند:
تفاوت اول: اهمیت شخصیت یا سرمایه
در شرکتهای اشخاص، شخصیت شرکا اهمیت دارد؛ در شرکتهای سرمایه، سرمایه اهمیت بیشتری دارد.
تفاوت دوم: مسئولیت شرکا
در شرکتهای اشخاص، مسئولیت میتواند نامحدود باشد؛ اما در شرکتهای سرمایه، مسئولیت معمولاً به مبلغ اسمی آورده یا سهام محدود است.
تفاوت سوم: فوت یا حجر شریک
در شرکتهای سرمایه، فوت یا حجر شریک اصولاً باعث انحلال شرکت نمیشود.
اما در شرکتهای اشخاص، این موارد اصولاً میتوانند موجب انحلال شوند.
دقت کنید که جزوه از واژه «اصولاً» استفاده کرده؛ بنابراین نباید این موضوع را بدون استثنا و بهصورت مطلق بیان کنیم.
تفاوت چهارم: انتقال سهمالشرکه
در شرکتهای اشخاص، انتقال سهمالشرکه دشوار است و به رضایت همه شرکا نیاز دارد.
اما در شرکتهای سرمایه، انتقال سهام آسانتر است.
تفاوت پنجم: نقش شرکا در اداره شرکت
در شرکتهای اشخاص، شرکا نقش پررنگی در اداره شرکت دارند؛ اما در شرکتهای سرمایه، اداره شرکت بیشتر از طریق ارکان و مدیران آن انجام میشود.
مکث و جمعبندی قسمت دوم.
برای امتحان، این عبارت را به خاطر بسپارید:
در شرکت اشخاص، شخصیت شریک مهم است؛ در شرکت سرمایه، سرمایه اهمیت دارد.
این تفاوت، پایه فهم مسئولیت، انتقال سهم و اداره شرکت است.
مسئولیت شرکا، شرکت تضامنی و شرکت نسبی
حالا به یکی از مهمترین قسمتهای جزوه میرسیم؛ یعنی مسئولیت شرکا در شرکتهای اشخاص و سرمایه.
ابتدا باید یک نکته را بفهمیم.
در شرکتهای اشخاص و سرمایه، وقتی شرکت بدهکار میشود، همیشه نمیتوان بلافاصله به شرکا مراجعه کرد. جزوه توضیح میدهد که در برخی شرکتها، ابتدا باید شرکت منحل و عملیات تصفیه انجام شود تا وضعیت دارایی و بدهی آن مشخص شود.
فرض کنید شرکتی بدهکار است و دارایی کافی برای پرداخت بدهیهایش ندارد.
طلبکار میتواند از طریق اقامه دعوای ورشکستگی، انحلال و تصفیه شرکت را پیگیری کند. صرف انحلال کافی نیست؛ باید عملیات تصفیه هم انجام شود.
اما یک استثنا در جزوه مطرح شده است: اگر یکی از شرکا شخصاً بدهی شرکت را تضمین کرده باشد، موضوع مسئولیت شخصی او میتواند جداگانه مطرح شود.
مثلاً یکی از شرکا پرداخت بدهی شرکت را با امضای ضمانتنامه تضمین کرده است. در این حالت، مسئولیت او از جهت ضمانت شخصی بررسی میشود.
نکته دیگری هم وجود دارد.
اگر بعد از انحلال و تصفیه، دارایی شرکت برای پرداخت بدهیها کافی نباشد و طلبکار به یکی از شرکای ضامن مراجعه کند، آن شریک میتواند پس از پرداخت بدهی، نسبت به سهم مسئولیت سایر شرکا به آنها مراجعه کند.
حالا برویم سراغ تفاوت شرکت تضامنی و نسبی.
این دو شرکت از بسیاری جهات تابع احکام مشترکی هستند. تفاوت اصلی آنها در حدود مسئولیت شرکا در برابر بدهیهای شرکت است.
شرکت تضامنی
طبق ماده ۱۱۶ قانون تجارت، در شرکت تضامنی، شرکا مسئولیت تضامنی و نامحدود دارند.
یعنی چه؟
فرض کنید شرکت تضامنی یک میلیارد تومان بدهی دارد و سه شریک دارد.
طلبکار میتواند برای دریافت تمام یک میلیارد تومان به هر یک از شرکا مراجعه کند؛ حتی اگر آورده آن شریک بسیار کمتر از مبلغ بدهی باشد.
بنابراین مسئولیت شرکا محدود به میزان سرمایهای که وارد شرکت کردهاند نیست.